թիւ 7 · 2020

Ի՞նչ կարելի է ըսել քննադատութեան մասին

Մորիս Պլանշոյ

Մորիս Պլանշոյի այս էջերը (ֆրան­սերէն՝ «Qu'en est-il de la cri­tique?») երեւցած են որպէս յառաջաբան Lau­tré­amont et Sadeգիրքին մէջ, 1963ի հրատարակութեամբ։ Գիրքը լոյս տեսած էր նախ՝ 1949ին, Minuit հրա­տա­րակ­չա­տունէն։ Վերս­տինտպուած է 1963ին, նախ Լո­թրէ­ա­մո­նի Les Chants de Mal­do­ror (Մալտորորի երգերը) գործին հետ միասին եւ ներկայ յա­ռա­ջաբանով (եր­կու­քն ալ չկա­յին 1949ի հրատարակութեան մէջ)։ Յետոյ Լոթրէամոնի գրուած­քը մէկ քով դրուած է ու գիրքինմիւս հրատարակու­թիւն­նե­րը պահած են միայն Պլանշոյի ուսումնասի­րու­թիւնները եւ յառաջա­բա­նը։ Իսկ Լո­թրէ­­­ա­մոնվաղամեռիկ բանաստեղծ Isi­dore Ducasse-ի (1846-1870) գրչանունն է։ Գրչանունը կապ­ուած է մի­միայն Մա­լտո­րորի երգերըգործին (լոյս տեսած 1869ին իր ամ­բող­ջական տար­բե­րա­կով)։ Գեր­ի­րա­պաշտ դպրոցը, Ան­տրէ Պրը­թո­նի գլխա­ւո­րութեամբ, եր­կինք բար­ձրացուցած էր այս բանաս­տեղ­ծը եւ իր գործը, այն­պէս որ ֆրանսայի մէջ մեծ հռչակ կը վայելէրերե­սու­նական եւ քա­ռա­սու­նական թուա­կան­նե­րուն։

Մէկ քով պիտի ձգեմ այդ հարցումին կարգ մը իմաստները։ Ատոնցմէ մէկը կը վերաբերի այն իրողութեան՝ որ քննադատութիւնը ի՛ն շատ իմաստ չունի։ Երբ մենք մեզի լրջօրէն հարց կուտանք, թէ ի՛նչ է գրական քննադատութիւնը, այն տպաւորութիւնն ունինք որ մեր հարցադրումին առարկան զուրկ է որեւէ լրջութենէ։